Wat is de overgang?
Hormonen, symptomen en de verschillende fasen uitgelegd
De overgang is een periode waarin de hormoonproductie van de eierstokken geleidelijk afneemt en de vruchtbare levensfase eindigt.
Dit is geen plotselinge verandering, maar een proces van jaren waarin hormonen eerst gaan schommelen en uiteindelijk sterk afnemen.
De belangrijkste veranderingen vinden plaats in:
Oestrogeen
Progesteron
en in mindere mate Testosteron
Deze hormonen zijn belangrijke signaalstoffen die processen in het hele lichaam beïnvloeden, waaronder:
- Hersenen (stemming, concentratie, geheugen)
- Slaap en de temperatuurregulatie
- Hart en bloedvaten
- Botten, spieren en gewrichten
- Haar, huid en slijmvliezen (zoals de vagina, ogen en mond)
- Stofwisseling en energiehuishouding
- Immuunsysteem en ontstekingsreacties
Wanneer hormoonspiegels gaan schommelen of afnemen, kunnen deze processen minder stabiel worden. Daardoor kunnen uiteenlopende klachten ontstaan, zoals slaapproblemen, stemmingsveranderingen, concentratieverlies, vermoeidheid, opvliegers, hartkloppingen, gewrichtsklachten of vaginale droogheid.
Daardoor heeft de overgang niet alleen invloed op menstruatie en vruchtbaarheid, maar op het functioneren van het hele lichaam.
Niet iedere vrouw krijgt dezelfde klachten. Ook de aard, ernst en duur van klachten verschillen sterk per vrouw.
Met name schommelingen in progesteron en oestrogeen in de eerste fase van de overgang kunnen diverse klachten veroorzaken
Waarom zijn overgangsklachten zo verschillend?
Omdat hormonen invloed hebben op vrijwel het hele lichaam, kunnen klachten zich op veel verschillende manieren uiten. Sommige klachten worden direct herkend als overgangsklachten, zoals opvliegers of nachtzweten. Andere klachten, zoals slaapproblemen, stemmingsveranderingen, hartkloppingen, gewrichtspijn of concentratieproblemen, worden minder snel met de overgang in verband gebracht.
Afbeelding toont enkele veelvoorkomende en minder bekende klachten die kunnen voorkomen tijdens de overgang.
De fasen van de overgang
De overgang verloopt geleidelijk en kent verschillende fasen. Iedere fase gaat gepaard met eigen hormonale veranderingen en mogelijke klachten. De duur en ernst van de klachten verschillen per vrouw. Zo ziet de overgang er voor elke vrouw anders uit.
Perimenopauze
Dit is de fase voorafgaand aan de menopauze die meerdere jaren kan duren. De perimenopauze begint gemiddeld tussen het 40e en 45e levensjaar, maar kan ook eerder of later starten.
De eierstokken gaan minder regelmatig functioneren en de hormoonproductie begint te schommelen
- De eisprong vindt niet elke cyclus plaats
- Progesteron daalt vaak als eerste
- Oestrogeen gaat sterk schommelen
Wat betekent dit in de praktijk?
Omdat progesteron vaak als eerste afneemt, kunnen klachten zoals slechter slapen, meer onrust, prikkelbaarheid of een gevoel van overbelasting ontstaan.
De sterke schommelingen van oestrogeen kunnen onder andere bijdragen aan opvliegers, stemmingswisselingen, migraine, concentratieproblemen en veranderingen in de menstruatiecyclus.
Juist in deze fase ervaren veel vrouwen klachten terwijl hun menstruaties nog aanwezig zijn.
Menopauze
Je spreekt van de menopauze als je 12 aaneengesloten maanden geen menstruatie hebt gehad.
De gemiddelde leeftijd waarop de menopauze optreedt is 51,5 jaar, maar dit kan eerder of later zijn.
Dit is een moment dat achteraf wordt vastgesteld. De hormonale veranderingen die hierbij horen, vinden grotendeels plaats in de jaren ervoor, tijdens de perimenopauze.
Rond de menopauze:
- Is de eisprong definitief gestopt
- Is progesteron vaak al langere tijd laag
- Is de productie van oestrogeen door de eierstokken sterk afgenomen
Postmenopauze
Dit is de fase na de menopauze. De vruchtbaarheid is definitief verdwenen en de hormoonspiegels blijven na de menopauze de rest van het leven laag.
De eierstokken zijn gestopt met het produceren van de hormonen progesteron en oestrogeen. Klachten kunnen blijven bestaan, alsnog ontstaan of stabiliseren.
Gezondheid op langere termijn
Na de menopauze blijven de spiegels van oestrogeen en progesteron laag. Omdat oestrogeen invloed heeft op onder andere botten, spieren, hersenen en het hart- en vaatstelsel, kan een langdurig tekort bijdragen aan veranderingen in gezondheid en functioneren op langere termijn.
De overgang eindigt daarom niet op het moment dat de menstruaties stoppen. Ook de jaren daarna blijft hormonale gezondheid een belangrijk onderdeel van gezond ouder worden.
De overgang gaat niet alleen over menstruaties die stoppen, maar over hormonale veranderingen die invloed hebben op het hele lichaam
Hoe ik kijk naar klachten in de overgang
Klachten in deze levensfase staan vaak niet op zichzelf.
Slaapproblemen, stemmingsveranderingen, vermoeidheid, hartkloppingen of concentratieverlies kunnen met elkaar samenhangen.
Klachten die los lijken te staan, vormen samen soms een duidelijk patroon.
Hormonale veranderingen spelen daarbij regelmatig een rol, maar ook factoren zoals stress, leefstijl, slaap, medische voorgeschiedenis en algemene gezondheid kunnen invloed hebben.
Daarom kijk ik niet alleen naar losse klachten, maar naar het geheel.
Het doel is niet alleen klachten van vandaag te begrijpen en aan te pakken, maar ook gezondheid, vitaliteit en functioneren op langere termijn te ondersteunen.
Zo ontstaat een zorgvuldig en persoonlijk beeld van wat er speelt en welke aanpak passend is.
Lees verder op: